Το Ψυχικό Τραύμα: Κατανόηση και Θεραπεία

Τι είναι το ψυχικό τραύμα;

Το ψυχικό τραύμα είναι η συναισθηματική πληγή που αφήνουν πίσω τους δύσκολες ή απειλητικές εμπειρίες. Μπορεί να προκύψει από ατυχήματα, επιθέσεις και πολέμους, απώλειες, κακοποίηση, ασθένειες, επεμβάσεις, παράλυση και ακινητοποίηση ή ακόμη και από φαινομενικά «μικρά» γεγονότα που όμως μας ξεπερνούν (Levine & Frederick, 2024). Παράγοντες που μπορεί να επηρεάσουν τα τραύμα είναι το φύλλο, η ηλικία, γεωγραφικοί και πολιτισμικοί παράγοντες, ενώ η επίδραση του τραύματος μπορεί να είναι πολυεπίπεδη σε σωματικό και ψυχικό επίπεδο (Olff et al, 2025). 

Το τραύμα δεν είναι αδυναμία χαρακτήρα, αλλά φυσιολογική αντίδραση σε μη φυσιολογικές συνθήκες. Κατά την προσωποκεντρική θεώρηση, το τραύμα δεν ορίζεται από την αντικειμενική σοβαρότητα ενός γεγονότος, αλλά από τον τρόπο με τον οποίο το άτομο το βίωσε και από το κατά πόσο η εμπειρία αυτή μπόρεσε να ενσωματωθεί στη δομή του εαυτού. Η έννοια του τραύματος συνδέεται στενά με την ασυμφωνία, δηλαδή τη διάσταση μεταξύ της άμεσης εμπειρίας και της αυτοαντίληψης (Rogers, 1959). Όταν μια εμπειρία είναι υπερβολικά επώδυνη ή απειλητική, το άτομο μπορεί να την αποκλείσει από τη συνειδητότητα. Αυτή η διαδικασία οδηγεί σε εσωτερικές ρωγμές, καθώς σημαντικά συναισθήματα, ανάγκες ή μνήμες παραμένουν εκτός της συνειδητής επεξεργασίας.  Η εμπειρία του τραύματος δε μπορεί να ενσωματωθεί στη δομή του εαυτού, με αποτέλεσμα το άτομο να βιώνει αποσύνδεση, σύγχυση ή αίσθηση ότι «δεν είναι ο εαυτός του». Η αποκοπή από τα συναισθήματα και τις ανάγκες οδηγεί σε εσωτερική διάσπαση, η οποία συχνά εκδηλώνεται με συμπτώματα όπως άγχος, κατάθλιψη, δυσκολία στις σχέσεις και χαμηλή αυτοεκτίμηση (Herman, 1992). 

Πως φτάνουμε στη θεραπεία του τραύματος;

Η επούλωση του τραύματος στην προσωποκεντρική προσέγγιση δεν είναι μια τεχνική διαδικασία. Μέσα στη θεραπευτική σχέση, το άτομο μπορεί να προσεγγίσει σταδιακά τις τραυματικές εμπειρίες χωρίς να κατακλύζεται από αυτές, να αναγνωρίσει και να ενσωματώσει συναισθήματα που προηγουμένως ήταν αποκομμένα, να αποκαταστήσει την εσωτερική συνοχή και να επανασυνδεθεί με την οργανισμική του σοφία και την αυθεντική του ταυτότητα. Καθώς η ασυμφωνία μειώνεται, το άτομο αποκτά μεγαλύτερη εσωτερική ευελιξία, αυτοαποδοχή και ικανότητα για βαθύτερες σχέσεις (Joseph, 2015).

Η θεραπεία οδηγεί σε μια πιο ολοκληρωμένη και αυθεντική ύπαρξη. Το πλήρως λειτουργικό πρόσωπο είναι συνώνυμο κατά τον Rogers με την βέλτιστη ψυχολογική προσαρμογή, ωριμότητα, αυθεντικότητα, ανοιχτότητα σε μια διαδικασία, που συνεχώς εξελίσσεται (Rogers, 1959). Το πλήρως λειτουργικό πρόσωπο αποδέχεται τον εαυτό, εκτιμά τις πτυχές του (δυνάμεις και αδυναμίες), μπορεί να βιώσει τη ζωή ως διαδικασία και να ζήσει στο παρόν, βρίσκει νόημα στη ζωή, εκτιμά τις σχέσεις εμπιστοσύνης, την αυθεντικότητα, μπορεί να δεχτεί και να δώσει συμπόνια και δέχεται ότι η αλλαγή είναι απαραίτητη και αναπόφευκτη (Joseph, 2015).

Η Focusing θεραπεία δίνει ιδιαίτερη έμφαση στη ρύθμιση του νευρικού συστήματος. Το άτομο ενθαρρύνεται να παραμένει σε επαφή με το σώμα του, μόνο στον βαθμό που αυτό είναι ανεκτό. Η υπερβολική έκθεση μπορεί να οδηγήσει σε επανατραυματισμό, ενώ η ήπια, σταδιακή προσέγγιση επιτρέπει την ασφαλή επεξεργασία (Ogden et al., 2006). Η διαδικασία Focusing και το ξεδίπλωμα της βιωμένης αίσθησης συνάδει με τον τρόπο που η νευροεπιστήμη αρχίζει να κατανοεί τη λειτουργία του εγκεφάλου: όντας με πλήρη παρουσία και ευρεία προσοχή σε ολόκληρο το σώμα (δεξί ημισφαίριο) και με ταυτόχρονη προσοχή στις λεπτομέρειες μιας βιωμένης αίσθησης (αριστερό ημισφαίριο), ενεργοποιεί τη λειτουργία ολόκληρου του εγκεφάλου, επανιδρύοντας τη συνεργασία των διαφορετικών τμημάτων του (Dearly 2019). 

Τι είναι η μετατραυματική ανάπτυξη;

Ο όρος μετατραυματική ανάπτυξη, αναφέρεται σε τρεις διαστάσεις θετικής αλλαγής: α) την ενδυνάμωση των σχέσεων (πχ με φίλους και οικογένεια), β) την αίσθηση μεγαλύτερης προσωπικής ανθεκτικότητας, σοφίας και δύναμης και γ) αλλαγές στη φιλοσοφία της ζωής και το τι είναι σημαντικό στη ζωή (Cooper et al, 2021).

Στη μυθολογία είναι γνωστή η ιστορία του Κένταυρου Χείρωνα, που βιώνει έντονα από παιδί έναν πολύ επίπονο διχασμό, ένα σχίσμα, όπως συμβολίζει και η εξωτερική του εμφάνιση, καθώς καλείται να συμφιλιώσει μέσα του τις διαφορετικές πλευρές του. Το Αρχέτυπο του Κένταυρου Χείρωνα, είναι αυτό του πληγωμένου θεραπευτή και συμβολίζει τη δύναμη που μας επιτρέπει να μετουσιώνουμε τον πόνο του παρελθόντος σε κάτι χρήσιμο για το μέλλον.

Το τραύμα μπορεί να θεραπευτεί και με την κατάλληλη καθοδήγηση και στήριξη να μεταμορφωθεί, ώστε να γίνει δυνητικά μια από τις πιο σημαντικές συνιστώσες της ψυχολογικής, κοινωνικής και πνευματικής αφύπνισης και εξέλιξης (Levine & Frederick, 2024). Η ποιότητα της σύνδεσης μεταξύ θεραπευτή και πελάτη και η θεραπευτική σχέση είναι εξαιρετικά σημαντικές, ώστε να δημιουργηθεί ένας απαραίτητος βαθμός άνεσης που επιτρέπει στα τραυματισμένα κομμάτια να εκθέσουν με ασφάλεια την ευαλωτότητά τους (Άντερσον, 2024).

Η κατανόηση του τραύματος είναι το πρώτο βήμα προς τη θεραπεία. Μέσα από την ασφαλή σχέση στη θεραπεία και σταδιακή επεξεργασία των εμπειριών, με κατάλληλη υποστήριξη, είναι δυνατόν να ξαναχτίσουμε εμπιστοσύνη, να επανασυνδεθούμε με το σώμα και τα συναισθήματά μας και να δημιουργήσουμε μια νέα, πιο φιλική σχέση με τον εαυτό μας.

Βιβλιογραφία

Cooper, M., O'Hara, M., Schmid, P.F., & Bohart, A.C, (2021). Προσωποκεντρική Ψυχοθεραπεία και Συμβουλευτική, Θεωρία, Εφαρμογές και Θεραπευτική Πρακτική, Εκδόσεις Παπαζήση.

Dearly, B. (2019). Restoring the Wholeness of Being: Working With Trauma From the Focusing-Oriented Experiential Therapy Perspective. Psychotherapy and Counselling Journal of Australia. 7. https://doi.org/10.59158/001c.71246

Herman, J. (1992). Trauma and recovery. Basic Books.

Joseph, S. (2015). A person-centered perspective on working with people who have experienced psychological trauma and helping them move forward to posttraumatic growth. Person-Centered and Experiential Psychotherapies, 14(3), 178–190. https://doi.org/10.1080/14779757.2015.1043392

Levine, P.A. & Frederick A., (2024), Το Ξύπνημα της Τίγρης – Θεραπεύοντας το Τραύμα, Εκδόσεις Πεδίο.

Ogden, P., Minton, K., & Pain, C. (2006). Trauma and the body: A sensorimotor approach to psychotherapy. Norton.

Olff M., Hein I., Amstadter A.B., Armour C., Skogbrott Birkeland M., Bui E., Cloitre M., Ehlers A., Ford J.D., Greene T., Hansen M., Harnett N.G., Kaminer D., Lewis C., Minelli A., Niles B., Nugent N.R., Roberts N., Price M., Reffi A.N., Seedat S., Seligowski A.V., Vujanovic A.A., (2025), The impact of trauma and how to intervene: a narrative review of psychotraumatology over the past 15 years. European Journal of Psychotraumatology, Dec;16(1):2458406, https://doi.org/10.1080/20008066.2025.2458406

Rogers, C. R. (1959). A theory of therapy, personality, and interpersonal relationships. In S. Koch (Ed.), Psychology: A study of a science (Vol. 3). McGraw-Hill.

Άντερσον, Φ. (2024), Αφήνοντας Πίσω το Τραύμα – Επούλωση Σύνθετου Τραύματος με την Θεραπεία Εσωτερικών Οικογενειακών Συστημάτων (IFS), 24 Γράμματα.